Bảy mươi năm là một chặng đường đủ dài để nhìn lại những đổi thay của một cơ sở đào tạo nhưng cũng đủ để nhận ra những giá trị bền vững đã làm nên bản sắc của Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam. Từ lớp huấn luyện cán bộ Đoàn đầu tiên giữa những năm tháng đất nước còn nhiều gian khó, đến một cơ sở giáo dục đại học từng bước hiện đại, hội nhập, đào tạo đa ngành, nhiều trình độ hôm nay, Học viện đã trải qua nhiều lần thay đổi về tên gọi, tổ chức, chức năng và mô hình đào tạo. Song có một điều chưa từng thay đổi: Sứ mệnh góp phần đào tạo, bồi dưỡng những thế hệ cán bộ tận tâm với thanh niên, thiếu niên, nhi đồng và phục vụ sự phát triển của đất nước. Trong dòng chảy phát triển của nhà trường, Khoa Công tác Thanh thiếu niên luôn là một trong những đơn vị chủ công, tiên phong hoàn thành xuất sắc sứ mệnh đó, luôn được trao gửi trọng trách với niềm tin yêu lớn lao: giữ gìn, tô đậm màu cờ sắc áo của Học viện.

1. Gắn bó và giữ vai trò nòng cốt trong hành trình từ những lớp huấn luyện cán bộ đầu tiên đến cơ sở giáo dục đại học

Ngày 15/10/1956, Trường Huấn luyện cán bộ Đoàn Trung ương được thành lập. Cũng trong ngày ấy, lớp huấn luyện cán bộ đầu tiên của Trung ương Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam khai giảng. Sự kiện không chỉ đánh dấu sự ra đời của một cơ sở đào tạo mà còn mở ra một bước phát triển mới trong công tác cán bộ của Đoàn: Từ đây, tổ chức Đoàn có một thiết chế chuyên trách thực hiện nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn đội ngũ cán bộ phục vụ phong trào thanh thiếu nhi trong cả nước.

Xuất phát điểm ấy đã tạo nên “mã nguồn” đặc biệt của Học viện sau này. Đây không đơn thuần là nơi truyền đạt kiến thức mà từ rất sớm đã là môi trường rèn luyện cán bộ thông qua sự gắn kết giữa lí luận với thực tiễn, kiến thức với kĩ năng nghiệp vụ, nhà trường với phong trào thanh thiếu nhi.

Trong những giai đoạn lịch sử khác nhau, cùng với sự phát triển của tổ chức Đoàn và yêu cầu của đất nước, cơ sở đào tạo cán bộ Trung ương Đoàn cũng nhiều lần được kiện toàn, đổi tên, điều chỉnh tổ chức và chức năng. Không chỉ đào tạo cán bộ tại trường, Học viện còn thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng kiến thức chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, kĩ năng và nghiệp vụ cho cán bộ Đoàn, Hội, Đội trong cả nước. Học viện còn là đầu mối uy tín trong nghiên cứu khoa học, truyền thông về thanh thiếu nhi, về phong trào và các tổ chức của tuổi trẻ; đồng thời hướng dẫn, hỗ trợ các địa phương và cơ sở trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác thanh thiếu nhi.

Hoạt động kỷ niệm 85 năm Ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, tháng 5/2026

Chính trong quá trình ấy, các thế hệ giảng viên và cán bộ của nhà trường mà chủ lực là cán bộ giảng viên của Khoa đã góp phần hình thành một lĩnh vực nghiên cứu, đào tạo rất đặc thù: Công tác thanh thiếu niên – Lĩnh vực đòi hỏi người học không chỉ có kiến thức khoa học xã hội, quản lí và giáo dục  mà còn phải có năng lực tổ chức triển khai phong trào, vận động thanh thiếu nhi, làm việc với cộng đồng và giải quyết những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn.

Ghi nhận đóng góp và những thành quả vượt bậc trong hành trình phát triển của Học viện, ngày  ngày 10/10/2011, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1769/QĐ-TTg chính thức nâng cấp Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam thành cơ sở giáo dục đại học công lập trong hệ thống giáo dục quốc dân. Nếu năm 1956 đánh dấu sự hình thành một cơ sở chuyên trách đào tạo cán bộ Đoàn thì năm 2011 mở ra một thời kì phát triển mới: Học viện vừa kế thừa truyền thống đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác thanh thiếu nhi, vừa chính thức tham gia hệ thống giáo dục đại học quốc gia, đào tạo đa ngành góp phần bồi dưỡng nguồn nhân lực trẻ cho đất nước.

Sự chuyển đổi này không phải là sự rời bỏ mô hình cũ mà là quá trình nâng tầm một truyền thống đào tạo đặc thù thành đào tạo trình độ đại học, trên nền tảng kinh nghiệm nhiều thập niên gắn bó với công tác Đoàn, Hội, Đội. Như vậy, dù tên gọi và mô hình có thay đổi thì nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu về công tác Đoàn, Hội, Đội, phong trào thanh thiếu nhi vẫn được duy trì như một trục xuyên suốt góp phần gây dựng bản sắc, thương hiệu của Học viện. Vì thế khi nhắc tới truyền thống 70 năm phát triển của Học viện, các thế hệ cán bộ giảng viên của Khoa Công tác Thanh thiếu niên luôn tự hào là đơn vị đi đầu gánh vác sứ mệnh cốt lõi và vẻ vang này. Với những đóng góp bền bỉ, sự đồng hành và tinh thần đổi mới của Khoa Công tác Thanh thiếu niên cùng các đơn vị trong Học viện, đến nay Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam đã, đang và tiếp tục khẳng định vị thế là cơ sở giáo dục đại học công lập trực thuộc Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, có bề dày truyền thống, bản sắc và thế mạnh trong đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu về công tác thanh thiếu niên; đặc biệt là công tác Đoàn, Hội, Đội và phong trào thanh thiếu nhi.

Tọa đàm chia sẻ phương pháp nghiên cứu khoa học cho sinh viên

2. Nâng tầm từ huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ cán bộ Đoàn, Hội, Đội lên đào tạo chuyên ngành Công tác Thanh thiếu niên

Ngay sau khi trở thành cơ sở giáo dục đại học, một trong những ngành thể hiện rõ nhất bản sắc của Học viện là Công tác Thanh thiếu niên.

Năm 2012, chương trình đào tạo đại học ngành Công tác Thanh thiếu niên được ban hành lần đầu sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo giao Học viện đào tạo chính quy trình độ đại học ngành này. Khóa sinh viên đầu tiên bắt đầu học từ tháng 10/2012 và khóa I tốt nghiệp vào tháng 7/2016.  Đây là bước chuyển có ý nghĩa đặc biệt: Trên nền tàng những nội dung từng được truyền dạy chủ yếu trong các lớp huấn luyện, bồi dưỡng cán bộ Đoàn, Hội, Đội, các thế hệ cán bộ giảng viên của Khoa đã từng bước nghiên cứu, hệ thống hóa, nâng cấp, phát triển  một cách  khoa học  thành một chương trình đào tạo cử nhân đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Hàng năm, chương trình không ngừng được rà soát và điều chỉnh, nâng cấp theo phương châm tăng tính cập nhật, gắn chuẩn đầu ra với vị trí việc làm và tiếp tục củng cố mối liên hệ giữa đào tạo với thực tiễn nghề nghiệp. Đến nay Chương trinh đã thể hiện khá rõ bản sắc ấy với các học phần trọng tâm như:  Lí luận chung về công tác thanh thiếu niên; Lịch sử Đoàn, Hội, Đội và phong trào thanh thiếu nhi; Công tác giáo dục của Đoàn, Xây dựng Đoàn; Xây dựng các tổ chức thanh niên, Xây dựng Đội; Phương pháp công tác thanh thiếu nhi; Kĩ năng tổ chức hoạt động thanh thiếu nhi, Nghiệp vụ công tác Hội, Kĩ năng truyền thông trong công tác Đoàn, Quản lí Nhà nước về thanh thiếu nhi, Các vấn đề xã hội của Thanh niên, Chính sách và pháp luật về thanh niên, Hợp tác quốc tế trong thanh niên; Thực tập công tác thanh niên,  Thực tập công tác thiếu nhi, cùng nhiều chuyên đề cập nhật, bổ trợ khác,…. Việc thiết kế những học phần gắn kết hài hòa các mục tiêu  giúp người học “Vững Lí luận - Giỏi Nghiệp vụ - Thạo Kĩ năng”,  gắn thực hành và thực tập ngay trong chương trình cho thấy một nguyên tắc xuyên suốt của chuyên ngành Công tác Thanh thiếu niên: Học để hiểu đúng, học để làm được việc một cách hiệu quả và sáng tạo, học thông qua sự trưởng thành từ thực tiễn công tác, hoạt động phong trào.

Các thầy cô Khoa Công tác Thanh thiếu niên cùng các em sinh viên chụp ảnh lưu niệm cùng tại Hội thi “Cán bộ Đoàn vững kỹ năng, giỏi nghiệp vụ”

3. Mở rộng lĩnh vực đào tạo - bước phát triển tất yếu với ngành Quan hệ công chúng

Quá trình phát triển của Học viện không dừng lại ở một ngành đào tạo đặc thù.

Ngày 20/10/2017, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quyết định số 4450/QĐ-BGDĐT, giao Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam đào tạo trình độ đại học chính quy ngành Quan hệ công chúng. Từ năm 2018, chương trình chính thức được triển khai thực hiện.

Việc mở ngành Quan hệ công chúng vừa đáp ứng nhu cầu nhân lực truyền thông ngày càng cao của xã hội, vừa có mối liên hệ tự nhiên với truyền thống của Học viện. Công tác Đoàn, Hội, Đội vốn luôn gắn với tuyên truyền, vận động, tổ chức sự kiện, truyền thông và xây dựng quan hệ với mọi lực lượng trong xã hội. Bởi vậy, sự xuất hiện của ngành Quan hệ công chúng không phải là một hướng phát triển tách rời, mà là một bước phát triển tất yếu từ nền tảng chuyên môn vốn có.

Đến nay, Khoa Công tác Thanh thiếu niên là đơn vị phụ trách quản lí và triển khai hai chương trình đào tạo đại học: Công tác Thanh thiếu niên và Quan hệ công chúng.

Cùng với quá trình phát triển chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên ngành Quan hệ công chúng cũng từng bước được chuẩn hóa và nâng cao năng lực chuyên môn. Giai đoạn 2020–2024, giảng viên ngành tích cực tham gia các lớp bồi dưỡng về xây dựng bài giảng điện tử, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, phương pháp giảng dạy tích cực, sản xuất chương trình trên điện thoại thông minh và chuyên môn truyền thông – quan hệ công chúng; đồng thời có 03 giảng viên theo học nghiên cứu sinh trong lĩnh vực Truyền thông - Báo chí học tại các cơ sở đào tạo uy tín trong nước.

Hoạt động nghiên cứu khoa học của đội ngũ cũng được chú trọng. Trong giai đoạn 2020–2024, giảng viên Quan hệ công chúng đã có nhiều bài viết đăng trên các tạp chí khoa học, tham gia thực hiện đề tài, biên soạn giáo trình và tập bài giảng; nhiều sản phẩm nghiên cứu được sử dụng làm tài liệu học tập, tham khảo trong lĩnh vực truyền thông và quan hệ công chúng.

Chương trình đào tạo ngành Quan hệ công chúng được rà soát, điều chỉnh vào các năm 2018, 2020 và 2023 trên cơ sở khảo sát ý kiến các bên liên quan, tham vấn chuyên gia và nhà tuyển dụng, đối sánh với các chương trình cùng ngành nhằm cập nhật xu hướng phát triển nghề nghiệp và đáp ứng yêu cầu thực tế của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp.

4. Không ngừng giữ vững bản sắc, hội nhập cùng Học viện

Từ một đơn vị chuyên huấn luyện cán bộ Đoàn đến một cơ sở giáo dục đại học công lập, đến nay quy mô và phạm vi hoạt động của Học viện đã phát triển theo hướng đào tạo đa ngành và hội nhập mạnh mẽ. Đến năm 2026, Học viện đã tổ chức đào tạo 09 ngành trình độ đại học và 2 ngành trình độ sau đại học, đóng góp không nhỏ trong việc đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước, đồng thời luôn giữ vững trọng trách, uy tín của “cái nôi”  đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác thanh thiếu niên, cán bộ  Đoàn, Hội, Đội, nghiên cứu khoa học và phục vụ cộng đồng. Tầm nhìn đến năm 2045 của Học viện xác định hướng phát triển thành cơ sở đào tạo đại học và nghiên cứu đa ngành, đa lĩnh vực về thanh niên có uy tín; tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng cán bộ Đoàn, lãnh đạo trẻ cho Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, hệ thống chính trị và đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực của xã hội.

Hội thảo “Góp ý, chỉnh sửa chương trình đào tạo ngành Công tác Thanh thiếu niên và ngành Quan hệ công chúng trình độ đại học”

Có thể nói, từ những  lớp tập huấn nghiệp vụ cán bộ Đoàn, Hội, Đội đến giảng đường đại học và sau đại học; từ phấn trắng, bảng đen đến môi trường học tập từng bước hiện đại, chuyển đổi số, tăng cường hội nhập, chặng đường 70 năm trưởng thành, phát triển của Học viện đã chứng kiến nhiều thành tựu và bước thăng trầm. Trong dòng chảy chung ấy, ở mỗi bước ngoặt lớn của Học viện, Khoa Công tác Thanh thiếu niên luôn đồng hành kiến tạo và để lại khí thế, dấu ấn đậm nét, khó có thể thay thế hay phai mờ. 

Dù trải qua các giai đoạn sát nhập, mở rộng hay tái cấu trúc, các thế hệ cán bộ giảng viên của Khoa luôn tự hào là một phần trụ cột, góp sức cống hiến cho những thành tích vẻ vang trong Lịch sử 70 năm phát triển của Học viện. Đó là những phần thưởng cao quý được Đảng, Nhà nước, các tổ chức trao tặng, ghi nhận: Huân chương Lao động hạng Ba (năm 1981), Huân chương Lao động hạng Nhì (năm 1986), Huân chương Lao động hạng Nhất (năm 1996), Huân chương Độc lập hạng Ba (năm 2001), Huân chương Độc lập hạng Nhì (năm 2006) và Huân chương Độc lập hạng Nhì lần thứ hai (năm 2016) cùng nhiều phần thưởng khác dành cho tập thể và cá nhân. Học viện còn vinh dự được Nhà nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào trao tặng Huân chương Tự do hạng Nhất (năm 1983).

Nhìn lại chặng đường 70 năm qua với sự hiện diện và đóng góp đậm nét của Khoa Công tác Thanh thiếu niên, chúng ta càng thấy rõ một điều: Học viện phát triển đa ngành nhưng luôn giữ vững bản sắc. Chính nền tảng 70 năm đào tạo cán bộ thanh thiếu niên đã tạo nên giá trị riêng để Học viện bước vào một giai đoạn phát triển rộng mở hơn.

Bề dày truyền thống vẻ vang ấy sẽ trụ vững với thời gian, đi cùng năm tháng, là động lực vững chắc để các thế hệ cán bộ giảng viên của Khoa và cán bộ Học viện luôn tự hào và tự tin khẳng định rằng trong tương lai, bản sắc truyền thống của Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam sẽ tiếp tục giữ vững, tinh thần của mái trường Đoàn năm xưa vẫn được tiếp nối qua các thế hệ.  Nếu thế hệ đi trước góp sức đào tạo những cán bộ Đoàn, Hội, Đội vững vàng, tự tin bước vào phong trào trong những giai đoạn lịch sử đầy thử thách, thì những sinh viên, học viên hôm nay tiếp tục xây đắp lí tưởng, bản lĩnh, hành trang tri thức để tự tin cống hiến trong thời kì mới – nơi công tác thanh thiếu niên, truyền thông, công nghệ số và hội nhập quốc tế ngày càng gắn bó, song hành với nhau.

Hội nghị tổng kết thực tập tốt nghiệp cho sinh viên khóa K11

Truyền thống vì thế không chỉ là điều để tự hào khi nhìn lại mà còn là động lực để thế hệ hôm nay bước tiếp, viết thêm những trang sử mới cho Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam trong hành trình đồng hành cùng dân tộc tiến vào kỉ nguyên mới./.

TS. Nguyễn Thứ Mười – Phó trưởng Khoa Công tác thanh thiếu niên,

ThS. Phạm Thu Hà – Giảng viên Khoa Công tác thanh thiếu niên